Hiperbarik Oksijen Tedavisi

Hiperbarik oksijen tedavisi, kapalı bir basınç odasında, normal hava basıncından daha yüksek bir basınç altında saf oksijen solunmasıdır. Yüksek basınç altında kan, normalde taşıdığından daha fazla oksijeni dokulara ulaştırabilir. Oksijeni az alan bir yarada bu geçici artışın iyileşmeye destek olabileceği düşünülür. Tedavi tek bir uygulama değildir; seanslar halinde, belirli bir program içinde verilir.

Bu yöntem bir yardımcı tedavidir. Diyabetik ayak yarasının iyileşmesi için gereken temel adımların, yani yara temizliğinin, ayağın yükten korunmasının, enfeksiyon kontrolünün, dolaşımın düzeltilmesinin ve kan şekeri ayarının yerine geçmez. Bu adımlar eksikse basınç odası tek başına yarayı kapatmaz.

Kimlerde düşünülür?

Uluslararası rehberler (IWGDF 2023), hiperbarik oksijeni standart bakıma ek olarak, şu koşulların bir arada bulunduğu seçilmiş hastalarda düşünmeyi önerir:

• Yara, iyi uygulanmış standart bakıma rağmen iyileşmemiştir.
• Yaraya dolaşım bozukluğu eşlik etmektedir, yani yara sinir hasarı ile birlikte dolaşım yetersizliğine ya da yalnızca dolaşım yetersizliğine bağlıdır.
• Damar yönünden değerlendirme yapılmış, mümkünse kan akımını artıracak işlem uygulanmıştır.
• Tedaviyi uygulayacak donanımlı bir merkeze ulaşmak mümkündür.

Karar tek bir hekimin değil, yarayı izleyen ekibin ve hiperbarik tıp uzmanının ortak kararıdır.

Kimlerde uygun değildir ya da öncelik değildir?

Yaranın neden kapanmadığını anlamak her zaman ilk adımdır. Bu konuda iyileşmeyen yara sayfasına bakabilirsiniz.

Nasıl uygulanır, sizi ne bekler?

1. Ön muayene: Hiperbarik tıp uzmanı kulaklarınızı, akciğerlerinizi, kalp durumunuzu ve kullandığınız ilaçları değerlendirir. Gerekirse akciğer filmi ve başka tetkikler istenir.
2. Hazırlık: Odaya pamuklu giysiyle girilir. Çakmak, elektronik cihaz, yağlı krem ve kozmetik ürünler güvenlik nedeniyle içeri alınmaz.
3. Basıncın artırılması: Oda yavaşça basınçlandırılır. Bu sırada kulaklarda dolgunluk olabilir; yutkunarak ya da size gösterilen yöntemle kulaklarınızı açarsınız.
4. Oksijen soluma: Tek kişilik odalarda doğrudan, çok kişilik odalarda maske ya da başlık ile oksijen solunur. Seans boyunca görevli sizi izler ve sizinle konuşabilir.
5. Basıncın düşürülmesi: Seans sonunda basınç yavaşça normale indirilir.

Seans sayısını ve programın süresini, yaranın gidişine bakarak hekimler belirler. Tedavi süresince pansumanlarınız, yük boşaltma ve diğer tedavileriniz aynen sürer. Yara düzenli aralıklarla yeniden değerlendirilir; beklenen düzelme görülmüyorsa tedavinin sürdürülmesi gözden geçirilir.

Sınırları ve riskleri

Hiperbarik oksijen her hastada fayda sağlamaz ve yaranın kapanacağına dair bir güvence vermez. Bilimsel kanıtlar bu konuda kesin değildir; rehberlerin önerisi de bu nedenle temkinli ve koşulludur. Ayrıca tedavi zaman ister: programlar çoğunlukla haftalara yayılır ve merkeze düzenli gidip gelmeyi gerektirir. Bu nedenle tedaviye başlamadan önce sizden ne beklendiğini ve yaranın hangi aralıklarla yeniden değerlendirileceğini hekiminize sormanız yerinde olur.

Olası yan etkiler çoğunlukla hafif ve geçicidir:

• Kulakta ağrı, dolgunluk ya da kulak zarında zorlanma
• Sinüslerde basınç hissi
• Geçici görme değişikliği, özellikle yakını ya da uzağı görmede bulanıklık
• Kapalı alanda sıkıntı hissi
• Seans sırasında kan şekerinin düşmesi
• Nadir olarak yüksek oksijene bağlı ciddi yan etkiler; bu nedenle seanslar eğitimli personel gözetiminde yapılır

Siz neler yapabilirsiniz?

• Kullandığınız tüm ilaçların listesini ilk muayeneye getirin.
• Seanstan önce yemeğinizi yiyin ve kan şekerinizi ölçün; diyabet ilaçlarınızı ve insülininizi merkeze bildirin.
• Nezle, kulak ağrısı ya da sinüs şikayetiniz varsa seanstan önce görevliye söyleyin.
• Sigara içmeyin. Sigara dokulara giden oksijeni azaltır ve tedavinin amacına ters düşer.
• Seanslar sürerken yaraya basmamaya devam edin; size verilen ayakkabı ya da botu kullanın.
• Pansuman ve kontrol randevularını aksatmayın.
• Görmenizde değişiklik, kulakta geçmeyen ağrı ya da nefes darlığı olursa tedaviyi uygulayan hekime bildirin.

İstanbul'da değerlendirme

Hiperbarik oksijen düşünülmeden önce yarada tedavi edilmemiş bir enfeksiyon ya da kemik tutulumu olup olmadığının netleşmesi gerekir. Prof. Dr. Aytaç Çetinkaya, Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji uzmanı olarak yaranın enfeksiyon yönünü değerlendirir ve antibiyotik tedavisini planlar. Hiperbarik oksijenin uygun olup olmadığı konusunda sualtı hekimliği ve hiperbarik tıp, damar cerrahisi ve yarayı izleyen diğer branşlarla birlikte karar verilmesini önerir. Size bu tedavi önerildiyse ya da seanslara rağmen yara ilerlemiyorsa ikinci görüş isteyebilirsiniz. Yaranızın fotoğrafını ve elinizdeki raporları WhatsApp'tan ileterek ön değerlendirme isteyebilirsiniz. Ön değerlendirme muayenenin yerini tutmaz.