Ayakta Siyah Renk (Kangren Şüphesi)

Ayakta veya parmakta siyah, koyu mor ya da morarmış bölge, o bölgeye kan akımının yetersiz kaldığını ve dokunun zarar gördüğünü gösterebilir. Diyabetli kişilerde sinir hasarı nedeniyle bu durum çoğu zaman ağrısız ilerler; kişi ancak çorabını çıkardığında ya da bir yakını fark ettiğinde durumu görür.

Bu renk değişikliği ne anlama gelebilir?

Ayırımı evde yapmak güvenli değildir. Tablo ne kadar erken değerlendirilirse, korunabilecek doku o kadar fazla olur.

Olası nedenler

• Periferik arter hastalığı: Bacak ve ayak damarlarında daralma ya da tıkanma. Diyabette sık görülür ve çoğu zaman belirti vermez.
• Enfeksiyon: Bir yaraya eklenen enfeksiyon, küçük damarları tıkayarak dokunun hızla ölmesine yol açabilir.
• Basınç ve travma: Dar ayakkabı, uzun süre aynı noktaya binen yük, yanık (sıcak su torbası, soba) ya da donma.
• Pıhtı: Kalpten ya da büyük damarlardan kopan pıhtının ayak damarını tıkaması.

Evde dikkat edilmesi gerekenler

• Siyah bölgeyi kesmeyin, kazımayın, iğneyle delmeyin.
• Isıtmaya çalışmayın: sıcak su, sıcak su torbası ve ısıtıcı, his kaybı olan ayakta yanığa yol açar.
• Krem, merhem ya da bitkisel karışım sürmeyin.
• Temiz ve kuru bir gazlı bezle hafifçe örtün; sıkı sarmayın.
• Ayağa yük vermeyin.
• Fotoğraf çekin; bölgenin sınırlarının değişip değişmediğini izlemeye yarar.

Değerlendirmede neler yapılır?

1. Dolaşım muayenesi: Nabızlar elle ve Doppler ile kontrol edilir; ayak bileği ve parmak basınçları ölçülür.
2. Damar görüntülemesi: Gerekirse Doppler ultrason, BT ya da MR anjiyografi ile tıkanıklığın yeri belirlenir.
3. Enfeksiyon değerlendirmesi: Kızarıklık, akıntı, koku ve ateş araştırılır; kan tetkikleri ve kültür istenir.
4. Kemik değerlendirmesi: Röntgen, gerekirse MR.
5. Genel durum: Kan şekeri, böbrek fonksiyonları ve kalp durumu.

Tedavi nasıl planlanır?

Tedavinin sırası, tablonun aciliyetine göre belirlenir.

• Enfeksiyon varsa önce o kontrol altına alınır: antibiyotik, apse boşaltılması ve ölü dokunun temizlenmesi gecikmeden yapılır.
• Kan akımı yetersizse damar cerrahisi veya girişimsel radyoloji, balon/stent ya da bypass ile ayağa giden kanı artırmayı değerlendirir. Kan akımı düzelmeden yapılan cerrahinin yarası da iyileşmeyebilir.
• Ölü doku, sınırları netleştikten sonra cerrahi olarak alınır. Kuru ve enfeksiyonsuz kangrende bazen sınırın belirginleşmesi beklenir.
• Yara bakımı, yük boşaltma ve kan şekeri kontrolü tedavinin değişmeyen parçalarıdır.

Ampütasyon önerildiğinde ve durum acil değilse, karar öncesinde ikinci görüş almak makul bir adımdır.

İstanbul'da değerlendirme

Siyahlaşan dokuda enfeksiyonun olup olmadığı, tedavinin hızını ve sırasını belirler. Prof. Dr. Aytaç Çetinkaya, Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji uzmanı olarak bu tabloların enfeksiyon yönünü değerlendirir ve damar cerrahisi ile birlikte çalışılmasını önerir. Acil bulgu yoksa, bölgenin fotoğrafını WhatsApp'tan ileterek ön değerlendirme isteyebilirsiniz. Acil bulgu varsa mesaj yanıtını beklemeyin.