Diyabetik Ayak Enfeksiyonu

Diyabetik ayak enfeksiyonu, diyabetli bir kişide ayaktaki yara veya deri bütünlüğü bozukluğuna bakterilerin yerleşmesiyle gelişir. Hafif bir deri enfeksiyonundan kemiğe ulaşan ve hayatı tehdit edebilen tablolara kadar geniş bir yelpazesi vardır. Diyabetli kişilerde ayak yaralarının önemli bir bölümü zamanla enfekte olur ve bu enfeksiyonlar, diyabete bağlı ampütasyonların başlıca nedenlerinden biridir. Bu yüzden erken tanınması ve doğru yönetilmesi belirleyicidir.

Neden diyabette daha sık ve daha ağır?

Üç etken birlikte çalışır:

• Sinir hasarı (nöropati): Ağrı duyusu azaldığı için küçük bir yara, sürtünme veya yanık fark edilmez; kişi üzerine basmaya devam eder.
• Dolaşım bozukluğu: Ayağa giden kan azaldığında hem savunma hücreleri hem de antibiyotikler yaraya yeterince ulaşamaz.
• Yüksek kan şekeri: Bağışıklık hücrelerinin işlevini zayıflatır ve yara iyileşmesini yavaşlatır.

Hangi belirtiler enfeksiyonu düşündürür?

• Yarada veya çevresinde kızarıklık, sıcaklık, şişlik
• İrin, akıntı, kötü koku
• Yara çevresinde artan ağrı ya da hassasiyet
• Yaranın büyümesi, derinleşmesi veya çevresinde sertlik
• Ateş, titreme, halsizlik
• Kan şekerinin açıklanamayan biçimde yükselmesi

Diyabette belirtiler silik kalabilir. Ağrının olmaması, enfeksiyonun olmadığı anlamına gelmez. Bazen tek ipucu kontrolden çıkan kan şekeridir.

Enfeksiyonun şiddeti nasıl sınıflanır?

Tedavi kararı, enfeksiyonun şiddetine göre verilir. Uluslararası rehberler (IWGDF/IDSA) üç düzey tanımlar:

Değerlendirmede neler yapılır?

1. Muayene: Yaranın boyutu ve derinliği ölçülür. Steril bir aletle yaranın kemiğe ulaşıp ulaşmadığına bakılır.
2. Kan tetkikleri: Enfeksiyon göstergeleri (CRP, sedimentasyon, lökosit), kan şekeri ve böbrek fonksiyonları.
3. Kültür: Yara temizlendikten sonra derin dokudan örnek alınır. Yüzeyel sürüntü yanıltıcı olabilir.
4. Görüntüleme: Önce röntgen. Kemik enfeksiyonu veya derin apse şüphesinde MR istenebilir.
5. Dolaşım: Nabızlar ve gerekirse Doppler ile ayağın kan akımı değerlendirilir.

Tedavi nasıl planlanır?

Tedavi tek bir ilaçtan ibaret değildir; birkaç parça birlikte yürür.

Antibiyotik. Seçim; enfeksiyonun şiddetine, olası bakterilere, önceki antibiyotik kullanımına, böbrek fonksiyonlarına ve kültür sonucuna göre yapılır. Hafif enfeksiyonlarda ağızdan tedavi çoğu zaman yeterlidir. Şiddetli tablolarda damar yoluyla başlanır, düzelme görüldüğünde ağızdan devam edilir. Güncel rehberlere göre yumuşak doku enfeksiyonlarında süre çoğunlukla 1-2 haftadır; yaygın ya da yavaş düzelen olgularda uzatılabilir. Gereğinden uzun tedavi fayda sağlamaz, direnç ve yan etki riskini artırır.

Yara temizliği ve cerrahi. Ölü ve enfekte doku temizlenmeden antibiyotik tek başına yeterli olmaz. Apse varsa boşaltılır. Derin enfeksiyonlarda cerrahi ekiple birlikte karar verilir.

Dolaşımın düzeltilmesi. Kan akımı yetersizse damar cerrahisi veya girişimsel radyoloji değerlendirmesi istenir.

Yük boşaltma ve yara bakımı. Yaraya basmamak ve uygun pansuman, iyileşmenin temel koşullarıdır.

Kan şekeri kontrolü. Enfeksiyon şekeri yükseltir, yüksek şeker de enfeksiyonu besler; bu döngünün kırılması gerekir.

Ne zaman acil?

Siz neler yapabilirsiniz?

• Kendi başınıza antibiyotik başlamayın; evdeki eski ilaçları kullanmayın.
• Yarayı sıkmayın, kesmeyin, üzerine bitkisel karışım sürmeyin.
• Temiz ve kuru bir pansumanla örtün; ayağa yük vermeyin.
• Kullandığınız ilaçları, varsa eski kültür ve tahlil sonuçlarını yanınızda getirin.
• Yaranın fotoğrafını çekin; gidişatı izlemeye yardımcı olur.

İstanbul'da değerlendirme

Prof. Dr. Aytaç Çetinkaya, Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji uzmanıdır; diyabetik ayak enfeksiyonları başlıca çalışma alanıdır. İstanbul'da, Türkiye'nin diğer illerinden ve yurt dışından gelen hastaları değerlendirir. Yaranızın fotoğrafını ve kısa bir notu WhatsApp'tan ileterek ön değerlendirme isteyebilirsiniz. Ön değerlendirme muayenenin yerini tutmaz.