Yarasız Sıcak ve Şiş Ayak (Charcot Ayağı)

Diyabetli ve ayaklarında his kaybı olan bir kişide, yara olmadığı halde bir ayağın diğerinden belirgin biçimde sıcak, şiş ve bazen kızarık olması, Charcot ayağının etkin dönemini düşündürür. Tıptaki adı Charcot nöro-osteoartropatisidir. Bu durumda ayağın kemiklerinde, eklemlerinde ve bağlarında iltihaplı bir süreç başlar; kemikler geçici olarak zayıflar. His kaybı nedeniyle ağrı az olduğu için kişi yürümeye devam eder ve zayıflamış kemikler yük altında yer değiştirebilir. Erken fark edilip ayak korunduğunda ayağın şeklini korumak çoğu zaman mümkündür.

Hangi durumlarla karışır?

Charcot ayağı sık görülen bir durum olmadığı için ilk bakışta başka hastalıklarla karıştırılabilir. Rehberler, sinir hasarı olan diyabetli kişide yarasız, sıcak ve şiş ayakta aksi gösterilene kadar Charcot ayağının düşünülmesini önerir.

Bu durumların tedavileri birbirinden farklıdır. Charcot ayağı enfeksiyon sanılıp yalnızca antibiyotik verildiğinde ve kişi yürümeye devam ettiğinde değerli zaman kaybedilebilir. Öte yandan gerçek bir enfeksiyonun gözden kaçması da sakıncalıdır. Bu yüzden ayırımın hekim tarafından yapılması gerekir. Ateşli ve kızarık tablolar için ayak şişti, kızardı, ateş var sayfasına bakabilirsiniz.

Hekime gidene kadar

• Ayağa yük vermeyin. Mümkünse koltuk değneği, yürüteç ya da tekerlekli sandalye kullanın. Bu, yapabileceğiniz en önemli şeydir.
• Otururken ve yatarken ayağı yüksekte tutun.
• Sıcak ya da soğuk uygulama, masaj yapmayın.
• Kendi başınıza antibiyotik, ağrı kesici ya da ödem ilacı başlamayın.
• İki ayağı karşılaştırın ve fotoğrafını çekin. Elinizin tersiyle iki ayağın sıcaklığını kıyaslayın.
• Ayak tabanına ve parmak aralarına bakın; yara, çatlak ya da su toplaması olup olmadığını not edin.
• Ateşinizi ve kan şekerinizi ölçün.

Değerlendirmede neler yapılır?

1. Muayene: İki ayak karşılaştırılır. Şişlik, kızarıklık, şekil değişikliği, yara olup olmadığı, his durumu ve nabızlar değerlendirilir.
2. Sıcaklık ölçümü: İki ayağın aynı noktalarındaki deri sıcaklığı kızılötesi termometre ile ölçülür. Aradaki fark hem tanıda hem de izlemde kullanılır.
3. Röntgen: İlk görüntüleme yöntemidir. Erken dönemde normal olabilir.
4. MR: Röntgen normal olduğu halde şüphe sürüyorsa MR istenir. Kemikteki erken değişiklikleri gösterebilir ve enfeksiyon ayırımına yardımcı olur.
5. Kan tetkikleri: Enfeksiyon göstergeleri, kan şekeri ve böbrek fonksiyonları. Charcot ayağında enfeksiyon göstergeleri çoğu zaman normal ya da hafif yüksektir; tek başına tanı koydurmaz.

Rehberler, tanı kesinleşmesi beklenirken bile ayağın korunmaya başlanmasını önerir. Görüntüleme sonucunu beklerken yürümeye devam etmek sakıncalıdır.

Nasıl tedavi edilir?

Etkin dönemde tedavinin temeli ilaç değil, ayağın yükten korunması ve sabitlenmesidir.

• Diz altı alçı ya da cihaz: Rehberler, ayağın ve ayak bileğinin diz altına kadar uzanan, tercihen hasta tarafından çıkarılamayan bir alçı (tam temas alçısı) ya da diz boyu bir yürüme cihazı ile sabitlenmesini önerir. Bu uygulama ortopedi ve bu konuda deneyimli ekipler tarafından yapılır.
• Düzenli kontrol: Alçı düzenli aralıklarla değiştirilir, deri kontrol edilir ve sıcaklık farkı ölçülür. Şişlik azaldıkça alçı yenilenir.
• Ne zaman bırakılır? İki ayak arasındaki sıcaklık farkı kaybolduğunda, şişlik gerilediğinde ve görüntülemede kemiklerin durulduğu görüldüğünde etkin dönemin yatıştığı kabul edilir. Bu süreç çoğu zaman aylar alır.
• Sonrası: Ayağa geçiş kademeli yapılır. Ayağın şekline uygun, kişiye özel ayakkabı ve tabanlık yeniden alevlenmeyi ve yara gelişimini önlemeye yardımcı olur.
• Cerrahi: Belirgin şekil bozukluğu, dengesiz eklem ya da çıkıntılı kemiğe bağlı tekrarlayan yara varsa ortopedi cerrahi seçenekleri değerlendirebilir.
• Diğer ayak: Yükün bindiği diğer ayak da düzenli kontrol edilmelidir.

Kan şekeri kontrolü ve genel ayak bakımı bu süreçte de sürer. Charcot sürecini durdurduğu gösterilmiş bir ilaç yoktur; rehberler bu amaçla ilaç kullanımını rutin olarak önermez.

İstanbul'da değerlendirme

Sıcak ve şiş ayakta yanıtlanması gereken ilk soru, tablonun enfeksiyon mu yoksa Charcot ayağı mı olduğudur; ikisi bir arada da bulunabilir. Prof. Dr. Aytaç Çetinkaya, Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji uzmanı olarak bu ayırımın enfeksiyon yönünü değerlendirir, gereksiz antibiyotik kullanımından kaçınılmasına yardımcı olur ve Charcot ayağı düşünülüyorsa alçı ve izlem için ortopedi ile birlikte çalışılmasını önerir. Acil bulgu yoksa iki ayağın karşılaştırmalı fotoğrafını, varsa röntgen ve MR raporlarını WhatsApp'tan ileterek ön değerlendirme isteyebilirsiniz. Ön değerlendirme muayenenin yerini tutmaz. Yanıtı beklerken ayağa yük vermeyin.